Wednesday, August 28, 2019

ओलीको बोली र रविको छवि

जनयुद्ध र जनआन्दोलनमा जनताले गरेको बलिदान र त्यागले ल्याएको गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता, समानुपातिक समावेशीतालगायत संविधानमा ब्यबस्था गरिएका सामाजिक न्यायका विरुद्ध विभिन्न बहानामा सडकबाट चर्को आवाज उठ्दै जानू राष्ट्रका लागि कदापि शुभसंकेत होईन ।

देशभक्त नेपालीले त्यत्रो खुनपसिना बगाएर ल्याएको परिवर्तनलाई एउटा पत्रकार रविरुपी आँधीले यति सजिलैसँग हल्लाइदिन खोज्नु देशको लागि निकै घातक छ भलै उल्टाउन सक्ने सामर्थ्य भने राख्दैन र तत्कालै त्यो संभावना पनि छैन ।

तर यिनै ऐतिहासिक परिबर्तनको विपक्षमा यस्तो नकारात्मक माहोल बन्दै जानुको सबैभन्दा जिम्मेवार चाहिँ राज्यसत्ताको गलत रवैया नै हो । अहिले देखिने अधिकांश भद्रगोल स्थितिको मुल कारक तत्व ओली सरकारको बोली, कार्यशैली र व्यबहार नै हुन् । एनसेल काण्ड, वायडबडी काण्ड, सुन काण्ड, निर्मला काण्ड, डा. गोविन्द केसी काण्ड, आदि जस्ता भ्रष्टाचार, अपराधिक घटनाहरु र जनतासँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने जनजीविकाका सवालमा उचित सम्बोधन हुनुपर्छ भन्ने व्यापक जनचाहना हुनु तर सरकारले खासै चासो नदिनुले जनभावना उद्धेलित हुदैजानु स्वभाविक नै थियो । अनेकौं भ्रष्टाचार काण्डमा आँखा चिम्लेर बस्ने सरकार कहिले गायकको पछि, कहिले पाइलटको पछि त कहिले पत्रकारको हुर्मत लिनखोज्नु र सत्तापक्षका नेताकार्यकर्ताहरु पनि बिषयबस्तुलाई सुक्ष्म दंगले केलाएर प्रधानमन्त्री र मन्त्रीलाई सचेत गराउन छाडी बफादार अरिंगाल बन्ने होडबाजीमा लाग्नु नै परिस्थिति झन्झन् प्रत्युत्पादक बन्दै गएको हो भन्नेमा दुई मत छैन ।

रविले नेपाली नागरिकता त्यागेको सन्दर्भमा उनको घोर बिरोध पनि गरिएकै थियो । कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दा सधैं आक्रामक शैली अपनाउनु पनि सबै प्रशंगमा त्यति शोभनीय देखिदैन । कतिपय बिषयबस्तुहरु केवल सस्तो लोकप्रियताकै लागि गरेको जस्तो भाण पनि पर्छन् । तर धेरै जनाले जहाँ जहाँ आफ्नो चित्त दुखेको महशुस गरे त्यहाँ उनको त्यहीँ बोलीले मल्हमको काम गर्दै गयो । जे कुरा बोल्न सकेका थिएनन् त्यस्तै अभिव्यक्ति रविले जोड जोडले दिदै गए । बिदेशमा अलपत्र परेका नेपालीदेखि देशभित्र देखिएका बेथितिको बिरोधमा उनले जसरी कार्यक्रम संचालन गर्दै गए त्यसले कुशासनले आजित मनहरुमा रहेको उकुसमुकुसलाई प्रकट गर्न मद्धत गर्यो । सामान्य नागरिकहरुले राज्य मेरो लागि पनि हो भन्ने अनुभुति गर्नुको सट्टा आफुलाई अनाथ सरह ठान्दै गएका थिए । राज्यले सम्बोधन नगरेका तिनै कुराहरुमा रवि आकर्षक दंगले चिच्याए, जुन सबैले सुने । कुनैबेला सबै समस्याको एकै उद्धारकर्ता कहलाइएका ओली समयक्रममा ओलीको बोलीभन्दा रविको बोली पृय लाग्न थाल्यो । यसै कारण रविको छवि यसरी उज्यालियो कि दुई तिहाईको घाम सरकार छाँयाको रुपमा आम जनमानसमा बुझिन थाल्यो । राज्यको हरेक अंगमा सुधारको अपेक्षा गरिएकोमा उल्टै भ्रष्ट र माफियासँग लहसिदै गएको आभास हुँदै गयो । देशलाई अनेक तरिकाले खोक्रो बनाउने धमिराहरुलाई सरकारले कारबाही गर्न छाडेर झन् उन्मुक्ति दिलाउने प्रयत्नमा पो लाग्दैछ कि भन्ने आशंका उब्जिदै जादा शक्तिशाली बाम सरकारले जनबिश्वास गुमाउँदै जानु निश्चित थियो ।

राजतन्त्रको विकल्पमा ल्याएको गणतन्त्रमा स्थानीयदेखि केन्द्रसम्मकै नेताहरु देश र समाजप्रति गैरजिम्मेवार देखिनु, पद र प्रतिष्ठाप्रति उत्तरदायी नहुनु, खुल्लमखुल्ला भ्रष्टाचारमा मुछिनु, कमिसन लिएर माफिया, दलाल र ठेकेदारहरुको पक्षपोषण गर्नु, प्रशासनिक क्षेत्रमा कुनै सुधार नहुनु, आत्मकेन्द्रित, गुटबन्दी र पारिवारिक लाभमा अल्झिने स्वार्थीहरुकै कारणले सिङ्गो ब्यबस्थाप्रति वितृष्णा र प्रश्न उब्जिनु तथा लुटतन्त्रको झल्को हुन थाल्दा सचेत र इमान्दार देशभक्तहरुको मनमा समेत आलोचनात्मक आशंका जन्मिनु नाजायज थिएन । जहाँ जहाँ सरकार चुक्दै गयो, सरकारको अभाव खड्किदै गयो त्यहाँ त्यहाँ रविले खरो आवाज बुलन्द गर्दै गए र जनताको निराश मनलाई केही हदसम्म तरंगित बनाउन सफल रहे । त्यसैको फलस्वरूप ओलीको बोलीमा विश्वास घट्दै गयो भने रविको मजबुत छवि स्थापित हुँदै गयो । जनताले सरकारलाई भन्दा बढी भरोसा रविलाई गर्ने आत्मनिर्णय गर्न बाध्य हुँदै गए । तसर्थ, जनता सिर्फ रविको पक्षमा उर्लिएका होइनन् बरु सरकारको अकर्मण्यताको विपक्षमा छन् भन्ने बुझ्न जरुरी छ । जब सरकारले तदारुकताका साथ जनचाहना अनुरुप काम गर्दै बिश्वास आर्जन गर्न थाल्छ तब जनताले आँखा चिम्लेर जे गर्छन् सहि गर्छन् भन्ने मनोभावना सिर्जित हुँदै जान्छ । तत्पश्चात स्वत: जनसमर्थन बद्दै जानुका साथै सडकको आकस्मिक आवेगहरु पनि मत्थर हुँदै जानेछन् । त्यसको पहिलो शर्त चाहिँ नेतृत्वपंक्ति पारदर्शी र नैतिकवान हुनैपर्छ ।

मुख्यतः रविको पक्षमा यत्रो दिन यत्रो जनलहर निरन्तर सडकमा उर्लिरहनुमा आफ्नै क्षमता र उनले गरेको सामाजिक कामहरुकै कारणले हो साथै राज्य संयन्त्रको निकम्मापनले पनि मलजल गरेको हो । अहिले धमिलो पानीमा माछा मार्न खोज्ने तत्वहरु सल्बलाउन खोज्नु कुनै अनौठो होईन । यतिबेला आआफ्नो स्वार्थ हेरेर धदिया थाप्ने पात्रहरु थुप्रै छन् । तर माथि उल्लेखित राजनैतिक र सामाजिक परिबर्तनका बिरुद्ध उठेका लोकतान्त्रिक असहमति बाहेक कुनै पनि अराजक कदमहरु न्यायोचित हुनैसक्दैनन्, तिनलाई नियन्त्रण गरिनै पर्छ । यी तत्वलाई सम्पुर्ण रुपमा निस्तेज र असफल पार्ने दायित्व सरकारकै हो । सरकारको जनमुखी कार्यले नै हो । देशलाई आवश्यक पर्दा जनता साथमा थिए र सधैंभरी साथमा हुनेछन् । अबको शासन ब्यबस्थाको विकल्प पश्चगामी होईन, अहिलेकोभन्दा अझै उन्नत मात्रै हुनसक्छ ।

रवि हुन् वा अरु कोहि । कुनै घटनामा मुछिएपछी कानुनी रुपमा छानबिन त हुनैपर्छ । दोषी भए सजाय पाउनुपर्छ, निर्दोष भए कोहि फसाइनुहुन्न र पीडितले जसरी नि न्याय पाउनैपर्छ । तर, महत्वपूर्ण कुरा त यो हो कि सरकार आफैं भरोसायोग्य हुनुपर्यो र न्यायालयप्रति आम जनतालाई बिश्वास दिलाउन सक्नैपर्छ । राजनैतिक भागबन्डामा छानिने न्यायाधीशहरु भएकैले न्याय/अन्यायको फैसला पनि राजनैतिक नेतृत्वबाट नियोजित र अभिप्रेरित हुनसक्छ भन्ने अविश्वासकै उपजस्वरुप सडकमा अनेक नाराहरु घन्किन थालेका हुन् । र ती नाराहरु देश र जनताको हितमा छन् या छैनन्, औचित्यपूर्ण छ या छैन भन्ने निर्क्योल गर्न सरकारले ढिलो गर्नुहुन्न । तिनको जवाफ नदिइ सरकारले कानमा तेल हालेर बसेर हुदैन, ब्यबहारबाट नै पुष्टि गर्दै जान सक्नुपर्छ । रविले आम मान्छेको बिश्वास जित्नु राम्रो हो तर उनीभन्दा पनि अझै भरपर्दो र बिश्वासिलो सरकार हुनुपर्छ ।

ओलीको शैलीबाट रविको उदय अनि रविको नालबाट परिबर्तनको हत्या गर्ने दुस्साहस कसैबाट नगरियोस् । बेलैमा चेतना भया!

Tuesday, February 19, 2019

सलाम! होमलाल भेनाजु

पश्चिमतिर फर्केको मुल दोका, रातो माटोले लिपेको घर । घरभित्र पस्ने सिंदी उक्लेर गएपछी सानो कोठा । त्यही भएको दोकाबाट भित्र पसेपछी मझेरी अनि विचतिर चुल्हो । चुल्होको दक्षिणतिर एउटा झ्याल । त्यही चुल्होमा पकाइएको आलुमा काउली मिसाइएको तरकारी र भात । धेरै जना जंकोटी युवाहरुले एकैसाथ सँगै मझेरीमा बसेर गफिदै खाना खाइरहेको द्रिश्य । घरबाहिर बाटोको छेउमा अग्लो मेवाको वोट अनि  त्यसको टुप्पोमा फलेको दुई वटा पाकेको फल ।

हामी सानो छदैदेखी माडिचौरको माघी मेला साह्रै चर्चित थियो । माघे संक्रान्तीको दिनबाट सुरु हुन्थ्यो, क्रमस: २/३ दिनमा मान्छेको ठुलो भिड लाग्थ्यो अनि फेरी पातलिदै गएर ४/५ दिनमा पुरै मेला फाट्थ्यो । त्यतिबेला मेला माडीखोलाको वारी खेतमा र पारी किनाराको मैदानमा लाग्थ्यो तर बदी चाँही पल्लोपट्टि नै भरिएको हुन्थ्यो । हामीहरु बुद्धी, अर्जुन, ज्ञानेहरुसँग जंकोटबाट त्यहाँको चहलपहल र होटेलबाट उडेका धुवाँलाई नियालेर बस्थ्यौ । अली ठुलो हुँदै गएपछी चाँही घरमा ५ रुपैयाँ खर्च मागेर आँफै मेला भर्न जानथाल्यौ । एक रुपैयाँको जेरी खान्थ्यौ अनि माडीखोलाको चिसो पानी तनक्कै हुनेगरी पिएपछी दिनभरिलाई भोक पुरै हराउथ्यो । अर्को एक रुपैयाँको सिट्टी किनेर फुक्दै यताउती कुद्थ्यौ, खोला तर्न डर लाग्थ्यो त्यसैले छेउमा गएर पानीलाई छुन्थ्यौ मात्रै । खोलाले बगाउछ भनेर आमाले अह्राउनु भएको कुरा सम्झेर पनि होला, किनारातिरै खेल्थ्यौ । खोलामा ससाना दुंगा र पातहरु चाँही फाल्थ्यौ र बगाउदै लगेको रमाइलो मान्दै हेर्थ्यौ । तर हाम्रै उमेरका देखिने माडिचौरका केटाहरु भने नदिमा पौडिएको देखेर अनौठो लाग्थ्यो । प्रायजसो दुई दिन मेला हेरेर घर फर्किन्थ्यौ । माघीमेलाका यस्ता थुप्रै सम्झनाहरु स्मृतिमा अझै ताजै छन् । ति कुराहरु प्रसँग आउँदा खोल्दै जानेछु । हुन त हाम्रो उमेर जसरी नै माडी खोलामा धेरै पानी बगिसक्यो । ती कुराहरुको अर्थ पनि छैन । समयसङै उहिलेको माघी मेला पनि अहिले त रोल्पा महोत्सवमा परीणत भईसकेकोछ ।

२०४९/५० सालतिर जस्तो लाग्छ, म पनि माघी मेला भर्न माडिचौर गएको थिएँ । जलजला युवा क्लबले क्लबका लागि केही आर्थिक जोहो गर्नलाई मेलामा साँस्कृतिक कार्यक्रम देखाउने तय गरेको थियो । त्यसका लागि केही समय अघीदेखी नै गाउँमा रिहर्सल पनि गरेको थियो । त्यतिबेला भलिबल, फुटवल र अहिलेको जस्तो अन्य विधाहरुमा प्रतिस्पर्धा गर्ने र पुरुस्कार जित्ने हुँदैनथ्यो । क्लवले साँस्कृतिक कार्यक्रम देखाउने भएकाले होला कलाकारहरुको टोली पनि अलिक ठुलै थियो । क्लबका सम्पूर्ण पदाधिकारी र कलाकारहरुलाई खान र बस्ने खर्च क्लवले व्यहोर्ने गरी सम्पूर्ण ब्यबस्थापन होमलाल भेनाजुले आफ्नै घरमा गर्नुभएको थियो । म पनि त्यही घरमा दिदीसङै बसेको थिएँ । मैले खाने खाना पनि क्लबको भान्सासङै पाक्थ्यो तर मेरो लागि भनेर अलिकती चामल र तरकारी चाँही होमलाल भेनाजुले छुट्टै थपिदिनुहुन्थ्यो । मैले फूल गोपीको तरकारी पहिलो पटक त्यही खाएको हुँ कि जस्तो पनि लाग्छ । मैले माथि सुरुमै उल्लेख गरेको घर होमलाल भेनाको हामी बसेको त्यही घर थियो । अहिले त त्यो घर भत्काएर त्यसको ठाउँँमा दुंगाले छाएको नयाँ घर बनाउनु भएकोछ ।

त्यतिबेला त्यहाँ पकाइने भात र तरकारी सवै होमलाल भेनाजु र दिदीले आफ्नै खेतमा उत्पादन गर्नुभएको भनेर मैले अलीअली सुनेकोथिए । आफ्नै खेतको चामल, आलु, काउली, टमाटर, प्याज, लसुनलगायत सवै आवश्यक खाद्द्य सामाग्रीहरु केही पनि अन्त किन्नुपरेको थिएन । त्यसबेला आम्दानी त कती नै पो गर्नुभयो होला र तर जुन व्यबसायिकता अपनाउनुभयो त्यो भने तारिफयोग्य छ । म माडिचौर पढ्ने बेलामा पनि स्कुलबाट घर फर्किदै गर्दा कहिले काही दिदीभिनाजुहरुसँग घरमुनिको खेततिरै भेट हुन्थ्यो । उहाँहरुले बेलाबेलामा आलु, बन्दा र टमाटरहरु झोलामा हालेर दिनुहुन्थ्यो । उहाँहरुले त्यसरी दर्शाउनु भएको आत्मियताको प्रभावले नै होला, मलाई उहाँहरु प्रतिको आदरभाव कहिल्यै कमी भएन । त्यती मात्रैले पनि पक्कै नहोला, उहाँहरु दिगो सम्बन्ध राख्न सिपालु, मिजासिलो र मिलनसार हुनुहुन्छ । अशल मान्छे भएकैले बरु उहाँहरु प्रतिको सम्मान झन् झन् बदेर गइरह्यो ।

रोल्पा नगरपालिकाद्वारा संचालित दोस्रो बृहत कृषि तथा औद्योगिक मेला प्रदर्शनीमा सहभागी भएर प्रथम हुनुभएको रहेछ । त्यो खबर सुनेर मनमनै हर्षले गदगद भएकोछु, हृदयदेखी नै हार्दिक बधाई पनि दिन चाहन्छु । यही सँगसङै मेरो मानसपतलमा अनायस मलाई मेरो बाल्यकालको त्यो झझल्को आइरह्यो । उहाँहरुले कहिलेदेखी आफ्नै बारीमा यसरी तरकारी खेती थाल्नुभयो ठ्याक्कै थाहा भएन तर मैले थाहा पाएदेखी नै उहाँहरु निरन्तर आफ्नै बारीमा उसैगरी खटिरहनु भएकोछ । हामीहरुले जागिर दिएनन् भनेर नेताहरुलाई गाली गरेर समय खेर फालिरहेका हुन्छौ, रोजगार छैन भन्दै जाँडरक्सी खाएर गाउँमा हल्लिदै हिडिरहेका हुन्छौ, पढ्नसक्ने अवस्था हुँदाहुँदै पनि पदाइ छाडेर बरालिरहन्छौ, देशमै केही गर्नसक्ने सम्भावनालाई लट्याउदै ब्याजमा ऋण खोजेर बिदेश जान लालयित हुन्छौ तर आफ्नै गाउँठाउँँमा केही गर्न सकिन्छ कि भन्ने तिर चाँही ध्यान नै दिन चाहन्नौ । होमलाल भेना, जो कम्तिमा पनि २५ बर्षदेखी आफ्नै खेतमा अनवरत पसिना बगाइरहनु भएकोछ । शायद उहाँले आफु र आफ्नो परिवारको जीवन धान्न र दैनिक आवश्यकता पुरा गर्न अहिलेसम्म कसैको ज्यालामजदुरी समेत गर्नुभएको छैन । अरुको हप्किदप्की सहनुपरेको छैन र अरुले आफुखुशी तोकिदिएको निश्चित भाऊमा आफ्नो श्रमपसिना बेच्नुपरेको छैन । बुवाले भन्ने गर्नुहुन्थ्यो,"सवैभन्दा ठुलो त दुंगामाटोसँग खेल्नु हो । खेतबारीमा जती पसिना बगाउन सकियो, त्यती आम्दानी दिन्छ । जमिनले हामीलाई कहिल्यै मार्दैन ।" होमलाल भेनालाई देख्दा बुवाले भनेको यही कुरा झलझली सम्झिन्छु ।

हामीले कल्पना गर्ने र भोग्ने यथार्थमा धेरै भिन्नता हुनसक्छ । अरुलाई देखाइने र गरिने चरित्रमा फरक पर्नसक्छ । केही अपवाद व्यक्तिहरु बाहेक हाम्रोसामु रहेको वास्तविकता तितो नै छ । हामीले राजनीतिको आडमा देशलाई लुट्न उद्दत हुन्छौ । समाजसेवाको बहनामा आफ्नो स्वार्थ पुर्ती गर्छौ । धेरै पढेलेखेको भनेर अरुको काँधमा जबर्जस्ती चद्न खोज्छौ । आँफैलाई मात्र धेरै जानेबुझेको ठानेर अरुको अपहेलना गरिरहेका हुन्छौ । हामीले अरुलाई पाठ पदाउन त निकै माहिर भएका छौ तर व्यबहारमा भने असाध्यै तुच्छ हुँदैगएका छौ । यी र यस्तै कारणले नै हाम्रो समाज सामाजिक आदर्शबाट च्युत हुँदै गैरहेकोछ र समतामुलक भावना र आत्मियता हराउदै गैरहेकोछ । खासमा दिनहुँ हामीभित्रको गुणलाई मारेर बैगुणलाई बदावा दिदै गैरहेका छौ र प्रतिदिन खोक्रो समाज र खोक्रो आदर्श बाँच्न वाध्य हुँदैछौ । हामीले हाम्रो लागि जुन महत्वहीन कुरा हो, त्यसमा बदी नै समय र महत्व दिइरहेका हुन्छौ तर जुन हाम्रो लागि असाध्यै महत्वपूर्ण छ त्यसलाई वास्ता नै गरेका हुदैनौ । एक निन्द्रामै रकेट चदेर चन्द्रमा पुग्ने, क्षणभरमै देशलाई कायापलत गरिदिने हावा गफ लाउन र सुनेर ताली बजाउन बानी परेकाछौ तर आफ्नै जीवनस्तर कसरी उकास्ने र सचेत समाज कसरी निर्माण गर्ने बारे चाँही जाँगर नै चलाऊन्नौ । हाम्रो आचरणलाई पवित्र देखाउन अनावश्यक अनेक स्वाङ र भ्रम पारिरहेका हुन्छौं । मेरो बिचारमा त हामीले जीवनमा खास बुझ्नुपर्ने धेरै कुराहरु छन् जस्तो लाग्दैन । हाम्रो दास मानसिकता र आफुलाई अरुकै ज्यामी ठान्ने बिचार बदल्न मात्र जरुरी छ । अरुको मुख ताक्ने प्रब्रितीलाई त्यागेर हामीले आफ्नो लागि आँफैले गर्नुपर्छ र त्यो गर्न आँफै सक्षम छौ भन्ने सोच र संस्कार बिकास गर्यौ भने त्यो सबै सम्भव पनि छ । जवसम्म आफ्नै खुट्टामा उभिन सक्दैनौ, आफ्नै पेट भर्न र जिउ दाक्न सक्दैनौ तवसम्म दुनियाँको जम्मै आविस्कार र चमत्कार सवै मिठ्या नै हुन् । अव 'भोटमा सुन छ, कान मेरो बुच्चै'को उखान दोहरिनु अगावै सचेत र सजगतापुर्बक आत्मनिर्भर हुने बाटो अवलम्बन गरिनुपर्छ । हामीहरु कसैको घोडा र लौरो बन्नुलाई नै वास्तविक परिवर्तन र प्रगती ठान्नु व्यर्थ छ । कुनै पनि परिवर्तन अरुले भन्दिदैमा आउने होइन, त्यो आफ्नै जीवनको हरेक बिहानसाँझ महशुस गरिनुपर्छ । अझै पनि आफ्नै पिशाबको न्यानोपनमा धेरैबेर भुलिरह्यौ भने एकछिनपछी पछुताउनु बाहेक अरु केही गर्नसकिदैन । हामीहरु अहिलेसम्म त चुकिसक्यौ तर अब त्यो गल्तीलाई सच्याउनैपर्छ । होमलाल भेनाले जस्तै आँफै मालिक र आँफै कामदार वनेर स्वरोजगार हुने बाटो अवलम्बन गर्नतिरै सोचौ, आफ्नै घरआँगनमा कुनै उपाय खोज्न थालौ र आँफैमा लागु गरौ । आफ्नै घरमा परिवारसँग साँझबिहान दु:खसुख बाड्दै, सँगै बसेर मिठोमसिनो खाँदै, आपतविपतमा छिमेकीसँग हातेमालो गर्दै जीवन ब्यथित गर्नु जस्तो सन्तुष्टि र आनन्द अरु के नै होला र! होमलाल भेनाजु आँफैमा एक अशल व्यक्तित्व, समझदार र सफल कृषकको उदाहरण हुनुहुन्छ । उहाँ जस्तै कसरी वन्न सकिन्छ, आफ्नै खेतवारीमा काम गरेर पनि सुखिखुशी जीवनयापन कसरी गर्न सकिन्छ, हामीले सो सिक्नैपर्छ । उहाँको स्वाभिमान, पौरख, परिश्रम र लगाव हामीले अनुसरण गर्नैपर्छ । हाम्रो समाजलाई अहिले होमलाल भेना जस्तै थुप्रै पौरखी र मेहनती व्यक्तिहरुको खाँचो छ र त्यो उत्प्रेरणा हामीभित्र पनि पैदा हुनैपर्छ । उहाँ जस्तै सोंच भएका व्यक्तिहरुले मात्रै आफ्नो जीवन, परिवार र सिङो समाजको अनुहार बदल्नसक्ने शक्ति र सामर्थ्य राख्नुहुन्छ । दिदीभेनाजुहरुको जीवनशैली, बिचार र निरन्तर श्रम गर्ने कलालाई हार्दिक सम्मान प्रकट गर्दै भबिश्यका लागि अझै प्रगतिको शुभकामना ।

२० माघ २०७५

Thursday, January 24, 2019

पागलको विपक्षमा

ए! पागल  
कहिल्यै नखुल्ने भो चेत तिम्रो 
सतिले सरापेको मुलुक भन्थे  
तिमीलाई चाँही कसले सरापेछ हँ? 
आँफै अर्धपागल म 
धन्नै तिम्रो संगतले पुरै पागल भईनछु ।  

दुर्गममा चिकित्सक नपुगेर के भो र ?   
गरीब विरामी अकालमै मरे नि के भो र ? 
विपन्नले पढ्न नपाएर के नै हुने हो र ? 
माफियाले सरकार चलाए पनि 
नेताहरु विदेश गई उपचार गरेर आए पनि 
आखिर तिमीलाई हुने नाफाघाटा के छ र!? 

खानेलाई खान देउ 
मर्नेलाई मर्न देउ 
जसको शक्ति छ 
उसैको भक्तिगान गर्ने त हो 
सवै मान्छेलाई वरावरी देख्ने तिम्रो दृष्टिभ्रम 
सवै नागरिकलाई समान सोच्ने तिम्रो दोषी मन 
कठै! तिम्रो पागलपन । 

पुष्तौपुष्ता पुग्ने भ्रष्टाचार गर्नलाई  
न सत्ता चाहिएकोछ तिमीलाई   
न त भत्ता नै 
अपराधबाट चोखिन 
न कसैको सुरक्षा चाहिएकोछ 
न त राज्यको संरक्षण नै 
कुर्सीमा बस्नेका रङ धेरै फेरिए 
तिमी किन कहिल्यै फेरिन्नौ?  
बुदी आमाकोभन्दा वदी देशको माया गरेर  
आफ्नै ज्यानलाई मारेर गरीबको चिन्ता गरेर 
यस्तो के अनर्थ गर्न खोजिरहेछौ?   
कठै! तिम्रो बहुलापन । 

तिम्रो सोंच 
तिम्रो नैतीकता 
तिम्रो भावना 
सवै सवै त्यागिदेउ 
वरु गिज्याउनदेउ साँझ बिहान तिम्रै निष्ठालाई   
त्यागी न हौ तिमी  
त्यसै त अरुकै लागि जीवन त्याग्न तयार छौ  
न श्रीमती 
न छोराछोरी  
किन गर्दैछौ बेथितीको विरोध?     
कसका लागि बसाल्नुछ - संस्कार?   
ए! पागल
यो तिम्रो कस्तो जिद्दि मन !?  

वाणले छियाछिया शरीरको असह्य पिडा सहदै   
तिखा तीरैतीरैको ओछ्यानमा पल्टिरहेको भिष्मपितामह झै  
अविचलित, निसंकोच, द्रिद, शान्त, शान्त 
ए! पागल 
तिम्रो पाउ छोएर मेरो अन्तर्मनले प्रणाम भनिरहेछ  
तर 
तिमीले झै अन्न र पानी त्याग्ने आँट छैन मसँग 
मभित्रको लोभ, स्वार्थ, मोहलाई जितेर 
न त अरुको सुर्ता गर्दै पागल वन्ने सामर्थ्य नै  
ए! पागल  
अरुकै निम्ती प्राण दिन तयार 
यो तिम्रो कस्तो बिचित्र तन!? 
तिम्रो यो कस्तो पवित्र मन!? 

ए! पागल 
म पागल बन्न नसक्नेरहेछु
कृपया! तिमी नै अर्धपागल वनिदेउ 
फोहोरमा सुहाउने झिंगाहरुलाई 
भन्किनदेउ त्यतै रछ्यानतिर  
प्रिय! पागल 
निस्वार्थ सेवाको अभियोगमा यमराज  
जारी गर्दैछ अहंकारको रेडकर्नर नोटिस तिम्रै नाउँमा       
सत्याग्रहीको सम्मान गर्दै सरकार  
अभिनन्दनको शान्दार कात्रो बुन्दैछ  
तिमी भने निश्चिन्त 
बुझाईरहेछौ - सत्य र धर्म     
खोजिरहेछौ - कोठीमा बन्देज न्याय  
चाहिरहेछौ - मानवता 
मागिरहेछौ - नागरिक हक 
र बसिरहेछौ आमरण अनसन      
यो तिम्रो कत्रो आत्मबिश्वास!?  
तिमी कस्तो दुर्लभ पात्र!? 
तिम्रो यो कस्तो चरित्र!? 
प्रिय! पागल  
बिन्ती छ  
अरुकै लागि सर्वस्व त्याग्न तयार तिमी 
अव तिम्रै पागल ब्रम्हज्ञान पनि त्यागिदेउ ।   

११ माघ २०७५  
हुबेई, चाइना 

Wednesday, January 16, 2019

सुनछहारी

सुनछहारी! 
पुस्तौदेखी बेहिसाव बगिरहेछ 
कलकल 
निरन्तर ।    

केवल पानी त कहाँ बग्यो र!?  
छालसँग खिइदै सुन पनि बगिरह्यो  
गहनाले सजिने आमादिदीहरुको रहरहरु 
बर्खे भेलले त झन निर्मम मुग्लान कटाइरह्यो ।  

नाक र कानहरु बुच्चै पारेर  
बगिरहेछ, पवित्र कहलिदै सुनपानी झरना 
सतिसाल झै ठिङ उभिएकोछ ईतिहास  
तर समयसङै ओझेल पर्दै गैइरहेछ रोल्पा । 

जती बाझै छन खेतका आलीहरु 
त्यस्तै छन रित्तिएका काख पनि  
जती उजाडिए रोल्पाली भिरपाखा 
त्योभन्दा खुइलिएका अचेल मनहरु 
कसले लायो - सुन 
कहाँ मिसियो - पानी 
मुल पुरै बेखबर छ 
जसरी बेखबर छन आमाहरु 
तिनै बगेका रहरहरु खोज्न निस्किएका सन्तान बारे । 

पानीसङै सुन बगिरहेछ 
जून रोज्दा आफ्नै गुण हराइरहेछ 
एउटा सिङो जुगको उर्जा भरेर     
सपनाको सफल उडान गर्दागर्दै 
अन्तै पो भएछ रोल्पाको आकस्मिक अवतरण । 
०१ माघ २०७५
15th Jan 019 

मन्जुरिनामा

आमा!  
तिम्रै यादमा वेचैन छु अचेल 
ओखोतीमुलो लिएर पौरखभरी 
हतारमा छु बिसेक पार्नलाई । 

गोडा दुख्दा उठ्नलाई  
टेक्ने लठ्ठी वन्न सकिनँ 
खोकी लाग्दा जुध्नलाई  
कुनै वुटी दिन सकिनँ 
साथै नभए पनि 
छेउमा नरहे पनि 
मर्म बुझेकोछु आमै  
म वेस्सरी दुखेकोछु आमै ।   

आमा! 
गाउँ आफ्नो रहेन 
शहर आफ्नो भएन 
प्रदेश त झन कसरी आफ्नो होला र!   
एक्लै छाडेर टाढा जानलाई  
चाहना त मेरो कहाँ थ्यो र! 
मन नलाई नलाई 
आँखा रुवाई रुवाई 
कठोर वन्न विवश छु आमा । 

जती जती नजिक हुनखोज्छु 
त्यती त्यती टाढा धकिलिदैगाछु   
ताकेको दिशा नै फरक परेछ कि! 
हिंडेको पाइलाकै चाल विरेछ कि!  
बिहानी भेट्न हतारिदै जती पूर्व कुद्छु 
उत्ती नै पो हुत्तिदै पश्चिम पुग्छु 
जत्ती उत्तरतिर शिखर चद्न खोज्छु 
त्योभन्दा वेसी नै पो दक्षिण भास्सिन्छु  
शान्ति खोज्दाखोज्दै आँफै आशान्त वन्छु 
पुस्तक पद्दा पद्दै समाज झनै दुर देख्छु 
जसको डर छ मलाई  
उनैको भर छ तिमीलाई  
छुच्चोलाई जाती मान्छौ 
अल्छिलाई राम्रो ठान्छौ  
अमर्यादितलाई प्यारो भन्छौ 
तिम्रै पिरले आमै 
दिनहरु हाँसेर वितेका छैनन 
रातहरु निदाएर कटेका छैनन  
जती तिम्रो विसन्चोको खबर सुन्छु 
विक्षिप्त म अजङको ददेलो हुन्छु 
मभित्रको न्याय र धर्ममा आगो झोसेर  
भर्खरै गएर श्रद्धान्जली दिउ झै लाग्छ 
कुपुतहरुका सारा लस्कर भष्म पारुँ झै लाग्छ 
तर, अहँ सक्दैन 
अन्धा साङ्लोले वाँधिएका जागरुक कुकुरहरु  
अनिष्ट रोक्नलाई जोड जोडले भुकिरहेछन   
बहुला हात्ती वितण्डा मच्चाउदै सिंहदरवार पसिरहेछ 
म टुलुटुलु हेरिरहेछु  
आफ्नै आँशुमा डुव्छु र जवर्जस्ती निभ्छु 
जती सोच्छु, त्यती आफुलाई मुर्दा सम्झिन्छु 
आमा!   
वरु वैध अपराधी करार हुन राजी छु   
म तिम्रो वैध सन्तान अवैध जिउन चाहन्न  
म वैध अपराधी कवोल गर्न मन्जुर छु 
म वैध अपराधको सजाय भोग्न तयार छु । 
२०७५ पौष २३ 
9th Jan 019
स्याङ्याङ्, चाइना

Thursday, July 26, 2018

स्वास्थ्य क्षेत्र सुधार र डा. केसीको अनसन

प्रो. डा. गोबिन्द केसी समग्र स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारका मागहरु राखेर विकट जिल्ला जुम्ला पुगेर सुरु गरेको आमरण अनसन आज २७औ दिन गम्भिर स्वास्थ्यस्थितीका वावजुद राजधानीमा चलिरहेको छ । उहाँको मागहरु नयाँ होइनन् तथापी यो उहाँको १५औ अनसन हो । अघिल्ला पटकका अनसनहरु तोडाउदा हरेक सरकारले उहाँसँग केही न केही सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गर्छ तर सहमति कार्यन्वयनमा जाँगर देखाउदैनन् । त्यसैको फलस्वरुप एक पछी अर्को अनसनको सिलासिला दोहोरिइरहेकोछ । 

डा. गोबिन्द केसीलाई नेपालमा अहिले नसुन्ने र नचिन्ने नेपाली विरलै होलान् । मैले पनि टिभी र पत्रपत्रीकामा नै देखेको थिएँ । आँफै पनि चिकित्सा पेशामा आवद्ध भएकाले उहाँलाई मैले एक आदर्श अग्रजको रुपमा लिन्छु । अझ त्योभन्दा बदी चाँही एक इमान्दार पेशाकर्मी, त्यागी, निडर र निष्ठावान व्यक्तिको रुपमा बुझ्छु । उहाँले अपनाउने सरल र सादगी जीवनशैली देखेर अनौठो मान्छु । उहाँले उठाउने आम मानिसका मुद्धाहरु मेरै आवाज जस्तो लागेर होला, मलाई छुन्छन् तसर्थ म ऐक्यवद्धता जनाइदिन्छु पनि । उहाँलाई प्रत्यक्ष देख्न पाएको चाँही २०७१ साल श्रावनमा हो । सिन्धुपाल्चोकको जुरे पहिरोले गर्दा सयौ मान्छे पुरिएका थिए, केही घाइते भएका थिए । त्यहाँ पुरिएका लाशहरु गन्हाएर महामारी फैलिन शुरु भएकाले त्यसको नियन्त्रण गरिनु अत्यावश्यक थियो अन्यथा, घरवारविहिन भएर विपतको सामना गरिरहेकाहरु फेरी अर्को विकराल स्वास्थ्य समस्याले आहत हुनुपर्नेथियो । हामी केही चिकित्सक पनि  SSRDC को संयोजनमा स्वयमसेवी वनेर गएका थियौ । हामी त्यहाँ पुग्दा टन्टलापुर घाम लागेकोथियो । मुख्य सडकभन्दा अलिकती माथि एउटा टिनको टहरामुनी कुममा राखेको रुमालले असिनपसिन अनुहार पुछ्दै एकजना अधवैंशे चिकित्सक विरामी जाँचिरहनु भएको देखें । उहाँलाई चिन्न कठिन भएन । उहाँ अरु कोही नभएर डा. गोविन्द केसी हुनुहुन्थ्यो । उहाँलाई नजिकै गएर नमस्ते सर भन्यौ । उहाँले नमस्ते मात्र फर्काएर पुन: विरामीलाई चेक गर्न थाल्नुभयो । उहाँसँगको प्रत्यक्ष भेट र कुराकानी त्यही नै हो । हाम्रो पेशागत सम्बन्ध वाहेक उहाँलाई म राम्ररी चिन्छु तर उहाँले मलाई चिन्नुहुन्न । तर पनि उहाँले उठाएका विषयहरुमा मेरा थुप्रै आफ्ना भनिनेहरुका विमतिका वावजुद पनि मेरो समर्थन रहिरह्यो । जहिलेसम्म मलाई उहाँप्रति मेरो अन्तर्मनबाट विश्वास लागिरहन्छ, समर्थन जारी नै रहनेछ ।                

अहिले स्वास्थ्य क्षेत्रमा मात्रै चरम बेथितिका चाङ् लागेको पक्कै होइन । सबै क्षेत्रमा विक्रिती र विसंगतिले नराम्ररी जरो गाडेकोछ जसलाई सजिलै उखेलेर फाल्ने हिम्मत जो कसैमा हुँदैन । आफैले दैनिक भोगिरहेको गन्जागोल प्रणालीप्रति जती नै असन्टुष्त भए पनि डटेर लड्नसक्ने इच्छाशक्ति र हिम्मत कमैसँग हुन्छ । केही दिनलाई निराश भएर मौन रहनु वा आफ्नो कुण्ठित मनस्थितीलाई भावावेसमा अभिव्यक्त गर्नुवाहेक यसको अन्त्य गर्ने वारे खासै सोच्दैनौ किनभने यो प्रब्रितिलाई वदल्न सक्दैनौ भन्नेमा हामी एकदम विश्वस्त छौ । यसै गरी सबैको दैनिकीले निरन्तरता पाइरहन्छ र यो क्रम सवै क्षेत्र र सवै तहमा चलिरहन्छ । यसैको प्रतिफल केही सीमित ब्यक्तिहरु मनोमानी रजाई गरिरहन्छन् भने अधिकांशलाई चित्त नबुझे पनि आफ्नो कुरा सुनुवाई हुनेमा कुनै कल्पनासम्म पनि गर्न सक्दैनौ । यही मानसिकता र यस्तै भिडभन्दा अलि भिन्नै सोंच राख्ने डा. गोविन्द केसी स्वास्थ्य क्षेत्रमा हुनुहुन्छ, यस क्षेत्रका लागि निकै गर्वको विषय हो । आफुलाई लागेको सत्य स्थापित गर्न सवैका लागि नखाइ नपिइ मृत्‍युवरण गर्ने आँट गर्नु मामुली आत्माले आक्नै सक्दैन । स्वास्थ्य क्षेत्रमै पनि डा. केसी जस्तै स्वच्छ छवी भएका व्यक्ति खोजेर गन्नुपर्दा आफ्नै हातका औंलाहरु पनि बदी हुन्छन्, अन्य क्षेत्रमा पुग्लान् कि!? त्यो अर्कै कुरा ।    

नेपालको संबिधानमै समाजवादउन्मुख राज्य निर्माणको व्यवस्था गरिएकोछ भने वाम गठबन्धनले पनि निर्वाचनताका त्यस्तै नीतिको बहुतै वकालत गरेकोथियो । सरकारद्वारा आँफै गठन गरिएको विज्ञहरु सम्मिलित अधिकारिक माथेमा आयोगको तथ्यगत अध्ययन र त्यसको निश्कर्ष अथवा खास मर्मलाई कुल्चेर अझ भनौ सरकारले नै लिएको अध्यादेशका बिपरित गएर केही व्यक्तिका धनको सुरुक्षार्थ गलत नियतका साथ संसदमा विधेयक प्रस्तुत गर्न खोज्नु जनता र आयोगप्रतिकै अपमान हो । निर्वाचन पश्चात अव देशमा केही हुन्छ कि भन्ने झिनो आशा सवैको मनमा पलाएको थियो । राजनीतिक उतारचदावले दिक्क भएर जनादेश मार्फत् देशले अब कोल्टे फेरोस् भन्ने अभिमत दिएको पनि हो । धेरैलाई लागेथ्यो, शिक्षा र स्वास्थ्यका कुराहरु स्वत: सरकारले हरेक नागरिकको पहुँचमा पुर्याउदै लानेछ तर अझै पनि त्यसो हुने संकेत देखिएन । सरकार फेरियो, विचार फेरिएनछ । एकजना व्यक्तिले वारम्बार भोकभोकै वसेर विनम्र आग्रह गर्दा पनि यती निर्मम दंगले जाइलाग्नुले सामन्ती र निरंकुश शैलीको झल्को दिलाएकोछ । डा. केसीको मागहरु अहिले वेवास्ता गर्दैमा यत्तिकै सेलाउने खालका नै होइनन् । वरु जती दिलो हुन्छ त्यत्ती समर्थन जुट्दै जानसक्छ । यस प्रकारको चरित्रले त न आँफैले लेखेको संबिधानको सम्मान र पालना गरेको पुष्टि हुन्छ न त निर्वाचनको घोषणापत्रप्रति इमान्दारिता नै देखाउछ । अहिलेको सरकार दुई तिहाइको दम्भले नागरिकप्रति गैरजिम्मेवार र नैतीक रुपमा स्खलित हुने आत्मघाती बाटोमा अग्रसर भईरहेको भाण परीरहेकोछ । चुनावको घोषणा पत्रमा व्रिद्द भत्ता वदाईदिने लोभ देखाएर बुदाबुदिलाई भोट् माग्ने, वाइफाइ फ्री गरिदिन्छौ भन्दै युवालाई लोभ्याउने जस्ता लोकप्रिय भाषण गर्न सजिलो त थियो तर ति जेष्ठ नागरिकहरुको दुखेको मन र युवाहरुमा आउनसक्ने निराशालाई नजर अन्दाज गरिनु राजनैतिक अपरिपक्कता हो । डाँडा माथिका घाम भइसकेकाले विश्वास गरेर भोट् त दिए तर आश्वासन दिएको भत्ता बुझ्नै नपाई कतिले त यत्तिकै प्राण त्याग्ने होलान् । केवलकार र राष्ट्रिय ध्वजावाबहक पानीजहाजका रङिन सपना देखाएर सरकार आँफै राजधानीकै सडकका खाल्डाखुल्डीमा जमेका पानीमा डुविरहनु र उत्रिन नसक्नु जत्तिको निर्लज्जता हामी नेपालीको लागि अरु के हुन सक्ला र!?   

नेपालमा बिगतदेखी नै सत्ताको आडमा सिमीत ब्यक्तिहरुले बिभिन्न तरिका अपनाउदै आफ्नो स्वार्थ पुर्ती गर्दै आइरहेको घाम जत्तिकै छर्लङ छ । सरकार जनताको हितमा नभइ तिनै स्वार्थीहरुको झुण्डकै फाईदाको लागि कृयाशिल रहनु खेदजनक छ । पञ्चायतकाल, प्रजातन्त्र र गणतन्त्रमा पनि उही नियती दोहोरिरहनु नेपाल र नेपालीका लागि अत्यन्तै दुर्भाग्यपूर्ण छ । राजनीतिज्ञले जनतालाई सधैं सत्तामा पुग्ने भर्र्याङ् मात्रै वनाइरहने तर जनताले चाँही सधैं आँखा चिम्लिएर विश्वाश गरिरहनु नै महाभूल हो । यो बलियो सरकारलाई आफ्नो आसेपासेको बिपक्षमा गएर देशको हितमा निर्णय गर्ने अवसर छ । प्रधानमन्त्री ज्यू! पुरानो प्रचलनलाई तोडिदिने यो मौकालाई नचुकाउनुस् । म जस्ता सर्वसाधारणले बोले त वाइलो पनि हुन्छ, तपाईंको हनुमाने कार्यकर्ताका नजरमा छुच्चो पनि वनिन्छ तर देश र जनताप्रति इमान्दार रहेर आफ्नो कर्तव्य निभाउनुहोस् । बाम गठबन्धनले भोट पाउनलाई जे जस्तो लोकप्रिय नाराहरु लगाएको थियो ति प्रतिबद्धतालाई एकएक पुरा गर्दै जाने हतारो देखाउनुस् । देशको भलो हुने काम मात्र गर्नुस्, सुस्वास्थ्यको आशिर्वाद र मुक्तकन्ठले प्रशंसा पाउनुहुनेछ । सरकारको जयजयकार सर्वत्र सुन्न पाउँ । मेरो मनकामना पनि त्यही नै छ । 

विगतमा खुल्ला वा उदार भनिने अर्थनितीलाई छाडा छाडिएकै कारणले वा राज्यले नियमन गर्न नसकेकै कारणले देश धराशायी वन्न पुगेको विदितै छ । तर अब सिमीत ब्यापारीको धनलाई संरक्षण गर्नकै लागि गरिने यस्तो कुकर्मलाई कमलो मन गरेर मन्जुरिनामा दिनुहुन्न । राज्यमा हुने गरिने सम्पूर्ण कृयाकलापलाई राज्य नियन्त्रित बनाउन जोड गरिनुपर्छ । स्वदेशी होउन् वा विदेशी, निजी नाफा मात्रै हेर्ने लगानीकर्ताहरुलाई निरुत्साहित गरेर राज्य स्वयमले नेत्रित्व गर्ने वा सहभागि भएर सामाजिक न्याय सहितको सम्रिद्धी दिनसक्ने आधारहरुको खोजी गरिनुपर्छ र सो यात्रा तय गर्नका लागि साथ दिनसक्ने लगानीकर्ताहरुलाई मात्र प्रोत्साहित गरिनुपर्छ । आन्तरिक स्रोत साधनको जगमा उभिएको स्वाधिन र आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रलाई वदवा दिदै जानुको विकल्प छैन । अव चाँही चेत्नैपर्छ, नत्र हाम्रो हालत नाकाबन्दीको भन्दा पनि अझै वर्बाद हुनेवाला छ । भुकम्पले भयावह स्थितीको सिर्जना गरिदिदा निजी कम्पनिहरुले मुठ्ठि फुकाउन कती कन्जुस्याइ गरेका थिए, राज्य आँफै परिचालित हुन कती अप्ठ्यारोको सामना गर्नुपरेको थियो भनेर यती चाडै बिर्सिनु नपर्ने हो । राज्यले आफ्नो मुख्य जिम्मेवारी बुझेर, मुल समस्याको पहिचान गर्दै समाधानसहित् जनमुखी निती र कार्यक्रममा दक्षता प्रदर्शन गर्नैपर्छ । संसारभरीकै प्रचलन अनुसार शिक्षा र स्वास्थ्य हरेक नागरिकको मौलिक हक हुन् । हाम्रै संबिधानमा पनि उल्लेख गरिएकैछ । सरकारले आँफै दायित्ववोध गरेर पहलकदमी लिनु पर्नेमा कसैले झकझकाउदा समेत उल्टै वेवास्ता गरिनु, वल प्रयोग गरिनुले सरकार गन्तव्यहिन र उद्देश्यहिन गतिमा बदिरहेको अनायाश महशुस हुन थालेकोछ । माफियाले मन्त्रीलाई मतियार बनाउने र प्रधानमन्त्री मतियारको नाइके जस्तै शंकास्पद हाउभाउ देखाउनुले शक्तिशाली सरकारको लाचारिपन नराम्ररी नै उजागर गरिदिएकोछ । हामी चाँही अचम्मित भएर ट्वाल्ल हेरेको हेरेइ भएका छौ । 

शान्ति र सुशासन कायम गर्न, बिकास र सम्रिद्धी दिन तथा जसले जे गर्दा पनि हुन्छ भन्ने अराजक मानसिकतालाई ठेगाना लगाउनलाई सकारात्मक मनले कहिलेकाही अनुशासित अधिनायकवादको विकल्प सोच्ने गर्थे । त्यसो हुँदा पो देशले कोल्टे फेर्छ कि भन्ने झिनो आशा थियो तर अहिलेसम्म दुई तिहाइको कम्युनिष्ट सरकारको छनक हेर्दा केवल शक्तिको दुरुपयोग पो हुनेरहेछ भन्ने आशंका जन्माइदिएकोछ । चिकित्सकले हस्पिटल बन्द गर्नु 'इथिक्स' विपरित छ । अस्पतालमा जागिर खाने तर बिरामी नहेर्ने पेशागत र मानवीय धर्मको खिलाफमा छ । शान्तिपूर्ण आन्दोलनका बहानामा मन्त्रीका गाडीमा तोडफोड गर्ने अराजक प्रव्रितीले लोकतन्त्रको उपहास गरेकोछ । हजारौको वलिदान गरेर आएको गणतन्त्रलाई केरा गणतन्त्र भनेर खिल्ली उडाइउनु अत्यन्तै निन्दनीय छ । तर, सवैको मुखमा वुझो लाउने गरी काम गरेर देखाइदिनुहोला भनेको त आफ्नो देशका नागरिक आवाज नसुन्ने, अस्पतालभित्र पसेर बर्बर दमन गर्ने, विरोध प्रदर्शन गर्दा जथाभावी अश्रुग्यास प्रहार गर्ने, झारा टार्नलाई र अरुको आँखामा छारो हाल्नलाई मात्रै वार्ता टोली गठन गर्ने, देशकै अभिभावक भएर उल्टै कुरिकुरी गर्ने, धम्की दिने जस्ता सरकारको जुन रवैया छ, यो चाँही कसरी सहि हुनसक्छ? आँफैले लोकतान्त्रिक व्यबहार प्रदर्शन गर्दै उदाहरण वन्न किन सक्नुहुन्न? सरकार आफ्नो कदमप्रति आँफै विश्वस्त हुन नसक्दाकै परीणाम आज गलत गर्नेलाई कारवाही गर्न सक्दैन, सहि भनेर छाती खोलेर अगाडि बद्न पनि हच्किन्छ । सरकार कानमा तेल हालेर आनन्दले बसिरहेछ, सजिलै बुझिनसक्नुछ । यदी सरकारलाई डा. केसीको मागहरु नाजायज नै हुन् भन्ने लाग्छ र दुई तिहाइको शक्ति संसदमा देखाउनु नै छ भने बिधेयक लगेर छिनोफानो किन गर्न सक्दैन? आखिर डा. केसीले पनि लोकतन्त्रकै अभ्यास गर्नुभएको हो भने सरकारले गर्ने पनि त्यही नै हो तर कुरो विधिको मात्रै हुन्न रहेछ । मुख्य कुरा त सहि र गलत कामको हुनेरहेछ । मुखले जे भने पनि भित्रभित्रै आफुलाई दाट्नु र सत्यसँग डर मान्नु पनि चाहिने एउटा मानवीय गुण नै हो । सरकार त्यही गर्दैछ ।

डा. केसीलाई एक कर्मचारीको रुपमा मात्रै हेरेर कारवाहीको धम्की दिएर समस्याको समाधान हुँदैन । उहाँ एक कर्तव्यनिष्ठ नागरिक पनि हुनुहुन्छ र उहाँसँग आफ्नो आवाज वोल्न पाउने नागरिक अधिकार पनि सुरुक्षित छ । उहाँ धेरैका लागि निष्ठाको पर्याय र प्रतिक भईसक्नु भएकोछ । उहाँको अनसन केवल अनसन मात्रै होइन, सत्याग्रह हो । उहाँले आफ्नो व्यक्तिगत फाईदाका लागि नभइ आम मान्छेको माग उठाउनु भएकोछ तसर्थ डा. केसी बाँचिरहे पनि वा मरेर गए पनि उहाँले उठाएका कुराहरु एक न एक दिन त पक्कै लागु नगरि सुखै छैन । वरु दुई तिहाइ भोटरले आस्था राख्ने पार्टीको सिद्धान्त र व्यबहार यहाँ कहाँनिर कसरी पो मेल खाइरहेछ र!? नि:शुल्क स्वास्थ्य सेवा र शिक्षालाई मौलिक हक नमान्ने नै हो भने पहिले दुई तिहाईकै वलमा संबिधानमै संसोधन गर्नसक्नुपर्छ, आफ्नो पार्टीकै  बिधानलाई पनि सच्च्याइदिनुपर्छ अनि त्यसैलाई जनताकोमा लगेर चुनाव जितेर देखाउने साहस पनि गर्नुपर्छ । पूर्वएमालेका केही व्यापारी नेता र पूर्वमाओवादीका केही कार्यकर्ताको स्वार्थ पुर्तिकै लागि आम जनताको अधिकार हनन गर्ने दुस्प्रयास गरिनु जनअभिमतको घोर उन्लंघन हो । अहिले कार्यकर्ताहरु आफ्नो नेतालाई खुशी पार्न जतीसुकै कुतर्क गरेर उफ्रिए पनि भोली भिक्टिम् हुने त पक्कै नेकपाका कार्यकर्ता पनि त हुन् । अव पनि राज्यको गलत निती र नेत्रित्वको अक्षमताले गरीबहरु सहज उपचार नपाई तड्पिदै मर्नुपर्यो भने र गरीबका छोराछोरीहरु योग्य हुँदाहुँदै पनि मेडिकल शिक्षा पढ्न पाएनन् भने भूपू एमालेलाई पाप लाग्नेछ, भुपू माओवादीलाई त झनै महापाप लाग्नेछ । समाजवादको मिठा सपना बाड्ने भूपू एमाले अपराधी ठहरिनेछ भने साम्यवादी व्यबस्थाका लागि युद्ध नै लडेर समानताको ललिपप देखाइ सत्र हजारको रगतको आहालमा सुर्यमुखी पुष्पक विमान र पानी जहाज चद्न हतारिने भूपू माओवादी कमरेडहरु त झनै महाअपराधी ठहरिनेछन् । ईतिहासकै बलियो कम्युनिष्ट सरकार रातो झण्डाको पखेट्टा लगाएर उड्दा उड्दै कतै कुहिरोको काग झै आँफै नअल्मलियोस् । यदी यसो भैदिएमा जनमतप्रति ठुलो घाट हुनेछ । फगत गफै गफले थिचिएका आहत मान्छेका आत्मनिर्देशित औलाले भोलिका दिनमा गर्ने कठोर फैसला असह्य हुनसक्छ, समयमै चेत खुलोस् ।

मेरो विनम्र आग्रह छ, विशेश गरी राजनैतिक दलमा आवद्ध युवाहरुलाई । कृपया, राजनीतिक दलको दलदलमा फसेर आफ्नै विवेकलाई लगाम नलाउनुस्, बुद्धिमा माथिबाट जवर्जस्ती लगाइदिएको बिर्को खोलिदिनुस् । राष्ट्रिय हितका बिषयमा पार्टी सदस्यताको सम्मान गर्दै स्वतन्त्र नागरिकको भूमिका खेल्नुस् । कुतर्क र प्रतिकृयामा मगजलाई खियानुभन्दा मुलुकको आवश्यकतालाई मध्यनजर गरेर अाफ्नो सिर्जनशील योगदान दिनुस् । भोली देशको नेत्रित्व लिने महत्वकांक्षा छ भने आज आफ्नो नेत्रित्वको चाकरी गरेर सम्भव हुँदैन । आज कोरिएको खाकाले नै भोलिको नेपालको स्वरुप निर्धारण गर्नेछ त्यसैले आफ्नो केही स्वार्थलाई ठाँटी राखेर व्यक्तिगत स्वार्थ त्याग्दै, गुण र दोषको आधारमा धारणा वनाउने र पहलकदमी लिने प्रयास गर्नु पो उचित हुन्थ्यो कि!? यतिबेला त्यत्ती कोशीस गर्न सक्यौ भने मात्रै पनि हाम्रो भावी पुस्टा, समाज र देशले पक्कै फड्को मार्नेछ । हिजो डा. केसीको मागहरु सहि लागेर समर्थन गर्ने तर आज तिनै मागहरु गलत लागेर बिरोध गरिनु दु:खद छ । विरोधका लागि विरोध गर्ने र प्रतिशोध साध्ने राजनैतिक संस्कारको अन्त्य गर्न जरुरी छ । डा. केसीले सधैं सरकारको अशल प्रतिपक्षीको भूमिका र नागरिक आवाज बोल्ने हिम्मत गर्नुभएकोछ, एक पटक शान्त मनले घोट्लिएर सोचौ । यसलाई विभिन्न वहानामा राजनैतिक रङ दिइनु रतन्धो लाग्नुको लक्षण सिवाय अरु केही होइन । जो सरकारमा हुन्छ उसले प्रतिपक्षीको गोटी ठान्ने अनि जो प्रतिपक्षमा हुन्छ उसले आफ्नै मान्ने परम्पराको अनुसरण गरिनु राजनैतिक इमान्दारिता हुनैसक्दैन । कतिपयले डा. केसीको माग बदी भयो पनि भन्लान् तर, म मनुवा अली अवुझ छु । मलाई त डा. केसीले उठान गरेका कुराहरु थोरै लाग्छन्, अझै थप्नु पर्ने धेरै कुराहरु पो देख्छु । नेपालको सुदुर पुर्व होस् वा सुदुर पश्चिम, उत्तर होस् वा दक्षिण, कोही कसैले पनि सरकारसँग नागरिक अधिकारका लागि भिख माग्दै तड्पिएको देख्नु विडम्वना हो । कसैले पनि वाध्यताले वा स्वार्थले आफुलाई लागेको गलतलाई सहि र सहिलाई गलत भनिदिनुहुन्न । सम्पूर्ण नागरिकप्रति राज्यको उत्तिकै समान जिम्मेवारी हुन्छ । कसैको बैंक खाता हेरेर वा सिंहदरवार र वालुवातारको दुरी नापेर व्यबहार र वैरभाव गरिनुहुन्न भन्ने मेरो स्प्ष्ट मान्यता छ । राजनीतिमा रहनुभएका युवा साथीहरुले भोली कस्तो नेपालको नेत्रिव गर्ने हो आँफैले निर्णय गर्ने यो नै उचित समय हो । भौतिक रुपले बिकसित, व्यबस्थित र मानसिक रुपले खुशी र अनुशासित जनताको नेता भन्ने अभिलाषा छ भने अहिले चलिरहेको परम्परालाई पछ्याउनु घातक हुनेछ । अशल ज्ञानले शिक्षित र प्रशिक्षित नेताले मात्रै भोलिको अर्को पिधिलाई हाँक्नसक्छ, भ्रमित र संचालित ब्यक्तिलाई भोलिको पुस्ताले कदापी स्विकार्नेछैन । बिहानीले दिनको संकेत गरे झै अहिलेदेखी नै युवाहरु प्रति जनताको आशा र भरोसा कायम रहोस् भन्ने मेरो व्यक्तिगत अपेक्षा छ ।

अहिलेको जुगमा कसैको अन्धभक्त भएर र अतिवादको अन्धसमर्थन गर्नुको केही अर्थ छैन । कुनै पनि जडता र कट्टरताको अन्तिम विन्दु त झनै शीघ्र पतन वा सत्यानाश नै हो । यहाँ सवैको आआफ्नै कुरा छन् । देशको आवश्यकता भन्दा पनि व्यक्तिगत इगो, हठ र स्वार्थलाई प्राथमिकता दिएर तर्क कुतर्क चलिरहेका छन् । स्वास्थ्य क्षेत्रमा अनेक विक्रिती मौलाउदै गएका छन्, ति अधिकांश निजी व्यापरिकरणकै उपज हुन् । स्वास्थ्य क्षेत्रमा भईरहेका अत्यधिक नाफामुखी व्यापरिकरणले राज्यलाई चुनौती त दिएकैछ, निकम्मा सावित गर्दिने दिशामा अग्रसर हुँदै गईरहेकोछ । यसलाई सिण्डिकेट नै भनेर मात्रै नबुझौ, लथालिङ र भद्रगोल अवस्थालाई सुधारको प्रयत्न गरिएको भन्ने पनि त हो । हरेक कुरालाई वस्तुकरण र हरेक मुद्धालाई व्यक्तिकरण गरिदा एजेण्डा सहि हुँदाहुँदै पनि ओझेल पर्नसक्छ ।  पानीको मुल वा कुलो नै फोहोर छ भने त्यसमा जती नै सफा पानी खन्याए पनि फोहोर नै हुन्छ । यदी सफा पानी नै बगाउने हो भने हामीले जसरी हुन्छ सुरुमा मुल वा कुलो नै सफा गर्नुपर्छ । यतिबेला राज्यले वलियो निती ल्याएर स्वास्थ्य र शिक्षामा रहेको चरम निजीकरणलाई  नियमन र नियन्त्रण गरेर सफा गर्न अत्यावश्यक भईसकेकोछ । यहाँ कि त नेताले आफ्नै अनुकुल निती बनाएर व्यापार गरिरहेका छन्, कि त उनका थुप्रै आसेपासेहरुले नेतालाई रिझाएर आफ्नो दुनो सोझ्याइरहेका छन् । हरेक क्षेत्रमा हेर्यो भने सिण्डिकेट तिनैले लगाएका छन्, एकलौटि हालिमुहाली तिनिहरुकै चलिरहेको छ जो सत्ता र शक्तिसम्म पहुँच पुर्याएर अधिकारको मनपर्दी दुरुपयोग गरिरहेका छन् । वास्तवमा हरेक क्षेत्रमा तिनैले चाहे सिन्डिकेट लाग्ने गर्छ, चाहेनन् भने तोडिने गर्छ । यसम दुई मत नै छैन, व्याख्या मात्रै फरक हो । अव पनि स्वास्थ्य शिक्षालाई सहि मार्गमा ल्याउन सकिएन भने आउने दिनमा न गरीबका छोराछोरी डाक्टर वन्नेछन् न त गरिवहरुले स्वास्थ्य उपचार गर्न नै सक्नेछन् । स्वास्थ्य शिक्षा र सेवा अव तिनको पहुँचभन्दा टाढा झन् टाढा हुँदै गइरहेको यथार्थलाई भुल्नु हुँदैन ।आर्थिक रुपले निम्न मध्यम वर्गभन्दा तलका जनताले अस्पताल पुगेर उपचार गर्ने कुरा सोच्न समेत नसकिने अवस्था भैसक्यो । उनिहरु रोगले थला परेर अस्पतालमा भर्ना भैहाले पनि दैनिक साँझ बिहान थाप्लोमा थुप्रिदै जाने अस्पतालको विलहरुले थप सिकिस्त पर्दै लगिरहेको हुन्छ । यही शोकले कतिले त अस्पतालमै आत्महत्या नै गरेको दु:खद समाचारहरु वेला वेलामा पढ्नु नपरेको होइन । यही र यस्तै वास्तविकतालाई केलाएर माथेमा आयोगले तयार पारि सरकारलाई बुझाएको वैज्ञानीक प्रतिवेदन यत्तिकै रद्दीको टोकरीमा मिल्काइनुले सरकार अझै नयाँ दंगले अगाडि बद्न नसकेको स्पष्ट हुन्छ, जुन सरासर गलत छ ।

गाउँमा गाडीको बाटो खन्नुपर्दा सवैले आफ्नै घरआँगन भएर लानुपर्छ भन्छन् तर जव आफ्नो जग्गा मिचिने हुन्छ तव गाउँलेले बन्चरो र खुकुरी बोकेर ड्राइभरलाई मार्ने धम्की दिने, डोजरलाई दुंगा दुंगाले हान्ने गर्छन् । स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि अहिलेको अवस्था ठ्याक्कै त्यस्तै हो, सबैलाई सर्वशुलभ र भरपर्दो उपचार सेवा चाहिएकोछ तर सबैलाई वजाउनु पर्ने आआफ्नै डम्फु छ । जसरी शिक्षा र स्वास्थ्यलाई मौलिक हकको रुपमा संबिधानमै ब्यबस्था गरिएकोछ, सरकारमा गएकाले त्यसैलाई हुवहु कार्यन्वयन गर्न सकेको भए त यस्तो अप्ठ्यारो र गन्जागोल परिस्थिती आउने नै थिएन । हिजोको दिनमा राज्यलाई गतिलो पिच बाटोमा हिडाउन सक्या भए आज यस्तो कच्ची बाटोमा कठिन र सकसपूर्ण यात्रा गर्नै पर्थेन । अव ढिलो नगरि टिकाउ बाटो बनाउने नै हो भने कसैको जग्गा त मिचिन्छ नै, मिच्नैपर्छ । तसर्थ, जसको अक्षमताले नितीगत पक्की मार्ग वन्न सकेन तिनिहरुकै मिचेर भए पनि दिर्घकालसम्म हिंड्न मिल्ने पक्की बाटो बनाएर पाठ सिकाउनुपर्छ । जनताका सामु सत्ता र शक्ति सर्वेसर्वा नि होइनन् रहेछ भन्ने बुझुन् । गलत गर्दा प्रतिपक्षी पार्टी त के एकै जनाको नैतीक शक्तिले पनि सवक सिकाउन काफी हुनेरैछ भन्ने ज्ञान पाउन् । केयुले उहिले नै बन्द गरिसकेको सम्बन्धन कहिले लोकमानको दवाबमा दिन वाध्य पारीने, आइओएमले अब गधालाई यो भन्दा बदी भारी नबोकाउ, बोक्नै नसक्ने अवस्था भईसक्यो भन्दाभन्दै पनि नेताको अनुचेत चलखेल् झेल्न नसकेर फेरी दवाबमै परेर ब्यापार गरिखाउ भनेर सम्बन्धन दिनैपर्ने । अगाडिको पुल मक्किएकोछ वा बाटो भट्किएकोछ भने यात्रु वोकेको गाडी ड्राइभरलाई जबर्जस्ती बद्न दवाव दिनु बुद्धिमानी हुँदैन । बाटो मर्मत नहुदासम्म गाडी पठाएर राम्रो गरे झै लागे पनि जोखिम मोल्नु यात्रुको ज्यान धरापमा पार्नु नै हो । अव चाँही कम्तिमा पनि राज्यको अपर ह्याण्ड हुनेगरी सिस्टम बसाल्नै पर्छ । यसरी नै बिस्तारै राज्यलाई जनताप्रति जिम्मेवार बनाउदै लगियो भने समाजवादको यात्रा सजिलो र गन्तव्य नजिक पनि पर्छ । अहिलेको मुख्य कुरो भनेकै सार्वजनिक स्वास्थ्य र जनमुखी नीति लागु गर्दै जाने कि नजाने भन्ने नै हो । कसैले डा. केसीको माग नबुझिकनै अन्ध समर्थन र चर्को बिरोध गर्दिहाल्ने, कसैले सरकार र संसद केही पनि होइन भन्ने मानसिकता लिएर अराजक हर्कत गर्ने, कसैले परिवर्तनलाइ नरुचाएर धमिलो पानीमा खेल्न खोज्ने, कसैले सरकारको विरुद्ध मनपरी वोलिदिने । यस्तो असभ्य र अभद्र संस्कारको अभ्यास गर्न अब पनि छाडेनौ भने यही भुमरिमा लामो समयसम्म उकुसमुकुसको अवस्थामा रुमल्लिइरहनेछौ । यो समस्याको समाधान गर्ने चाहना भए अनेक जुक्ती निकालेर छलफलबाट सजिलै सम्बोधन गर्न नसकिने हुँदै होइन । अहिलेको चरम विसंगति र बेथितीको अन्त्य गर्दै सहि ट्र्याकमा ल्याउन सवैले मन भने अलि फराकिलो पार्नैपर्छ । यसको समाधान अधिल्लो सरकारको पालमा नारायणकाजी श्रेष्ठ र गगन थापाको पहलमा जुटेको सहमतिकै वरीपरी वा अन्य बिकल्पमा बहस गरेर अर्को उपाय खोज्नै नसकिने पनि होइन । सत्ता पक्षका युवा विद्द्यार्थी संगठनहरुले जसरी सवै स्वास्थ्य संस्थालाई राष्ट्रियकरण गर्ने विज्ञप्ती निकालेका छन्, मैले व्यक्तिगत रुपमा स्वागत गर्न चाहन्छु । तर, आन्दोलनलाई काउन्टर दिन वा आफ्नो पार्टी र सरकारको रक्षा कवच वन्नलाई मात्रै हचुवामा निर्णय गरिएको हो भने यसले समाधान त के गल्तीमाथि अर्को गल्ती मात्रै थपिनेछ । यथेष्ट र ब्रिहत छलफल र अध्ययन नगरि डा. केसी आन्दोलनको राप र तापले निन्द्राबाट झस्किदै बर्बराए जस्तो गरी त फेरी अर्को दुर्घटना निम्टिन्न भन्न सकिदैन । राष्ट्रियकरण गर्नका लागि राज्यले एकै पटक आर्थिक भार ठेग्न सक्ने र जिम्मा लिएर चलाऊन सक्ने आबश्यक आधारहरु भयो भने त्यो झनै उत्तम हुनेछ । यदी राष्ट्रियकरण गर्दै जाने हो भने ५१% राज्यको हुने गरी क्रमस सवै मेडिकल कलेजलाई अर्ध निजी र अर्ध सरकारीको अवधारणामा सहकार्य गर्दै जादा पनि हुनेभयो । तर, सरकार, सम्पूर्ण लगानीकर्ता र विज्ञहरुको अनुभव, अध्ययन र अन्तर्कृयाले मात्रै एउटा ठोस वाटो तय गर्नसक्छ । कम्तिमा पनि अब कसरी दिर्घकालिन समाधान निकाल्न सकिन्छ भन्ने छलफल चाँही चलाऊदै जानुपर्छ ।

हिजोको निती नियम अनुपयुक्त सावित भैसकेपछि नयाँ बाटोको खोजी गरिनैपर्छ । हिजो जसरी चलेको थियो त्यसरी नै चल्नैपर्छ भन्ने वाध्यता छैन । हिजो कसरी चल्यो त्यो एउटा समिक्षाको पाटो होला तर अब चाँही के गर्ने वा कसरी चलाऊने भन्ने महत्वपूर्ण छ । संबिधान नै संसोधन त गर्न सकिन्छ भने तिनमा रहेका ऐन आवश्यकता अनुसार बदल्दै जानु पनि पर्छ । कम्युनिष्टहरु त अझै गतिशिलता मन पराउछन्, क्रान्तिकारी कामको पक्षमा उभिन्छन् भन्ने आम बुझाई छ तर डा. केसीको सुधारवादी मागहरु पनि सम्बोधन नगरिनु उदेकलाग्दो कुरा हो । सवैले स्विकारेकै कुरा त हो, स्वास्थ्यमा ब्यापक सुधार गर्नैपर्छ । अनगिन्ती बेथिती छन् भन्ने पनि सवैले महशुस गरेकै कुरा न हो । त्यसका लागि सरकारले समय सान्दर्भिक निती ल्याउनैपर्छ र कडाइका साथ लागु गर्नैपर्छ । यती हुँदै गर्दा सम्पूर्ण प्रशासक, व्यवस्थापक, चिकित्सकहरु, सम्बन्धित सवै व्यक्तिहरु आफु स्वयम् पनि फेरिन तयार हुनुपर्छ । स्वास्थ्य क्षेत्रमा तलदेखी माथिसम्म सल्बलाएका धमिराहरु निमिट्यान्न पार्न निती आँफैमा साध्य होइन, साधन मात्रै हो । तसर्थ, आफ्नै सोंच सुधार नगरि आचरण फेरिदैन । चिकित्सकको नैतीकतामा विश्वाश नभइ शंका भयो भने पेशाको मर्यादा पनि रहदैन । जहाँ विश्वासको खडेरी पर्छ कुनै पनि सेवाभाव पूर्ण होनसक्ने सम्भावना पनि हुँदैन । जुन विक्रिती र विसंगति अहिले हामीले भोगिरहेका छौ ।

डा. केसीको सुरुको माग स्वास्थ्य क्षेत्रलाई राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त पारिनु पर्ने, अनियमिता गर्नेहरुलाई कारबाही गर्नुपर्ने, मेडिकल शिक्षामा शुल्क निर्धारण गरिनुपर्ने लगायत थिए । सारमा उहाँको माग स्वास्थ्य क्षेत्रलाई सम्पूर्ण बेथितीबाट मुक्त गर्नु नै हो । राज्य नागरिकप्रति उत्तरदायी वनोस् भन्ने नै हो । यसै अन्तरालमा कहिले तत्कालीन अख्तियार प्रमुख लोकमान सिंह कार्कीसँग भिड्नुपर्यो त कहिले तत्कालिन प्रधानन्यायधिस गोपाल पराजुलीसँग । दुवै जना राज्यका महत्वपूर्ण अँगकै शक्तिशाली प्रमुख हुँदाहुँदै पनि उनिहरुले घुँडा टेक्न वाध्य हुनुपर्यो । उहाँले अहिलेसम्म जे गर्नुभएको छ, विना लोभ र लालच गर्नुभएको छ । जे आफ्नो अन्तर्मनले कहन्छ, त्यसैलाई खुरुखुरु पालना गर्नुभएको प्रतित हुन्छ । उहाँ सत्य र निष्ठाको प्रतिमुर्ती वनिसक्नुभएको छ । त्यो नै उहाँको आत्मबल र प्रमुख शक्ति पनि हो । उहाँको स्वच्छ नैतीकताले धेरैको विश्वास जित्न सफल पनि हुनुभएकोछ । उहाँ जस्तो व्यक्ति नेपालमा अरु शायदै होलान् । त्यसैले नै सरकार भयभित भएर जुम्लाबाट झुट र वल प्रयोगको सहारा लिएर काठमाडौं ल्याउन वाध्य भयो । उहाँको स्वास्थ्यस्थिती दिन प्रति दिन गम्भिर हुँदै गैरहदा पनि आँफै भने अविचलित आफ्नो अडानमा द्रिड हुनुहुन्छ । जनताप्रति सरकार वफादार हुनैपर्ने माग स्विकार्न त परै जावस् अनसनकै कारण विग्रदै गैरहेको स्वास्थ्यप्रति समेत सरकार सम्बेदनशिल हुनसकेको छैन । सरकारले डा. केसीको ज्यानलाई ‘न रहन्छ बाँस, न बज्छ वाँसुरी’को नजरले वेवास्ता गरिरहेकोछ । मार्सी चामलको भातसँग अरु जे सुकै भोग गरे पनि डा. केसीको प्राण चाँही नखाइदिए हुन्थ्यो । मार्सी खाएको ताकतले सत्य र निष्ठाको प्राण पनि सजिलै पचाउन सकिन्छ भन्ने भ्रम पालेको भए चाडै भ्रम दूर गराउनुमै फाईदा छ । डा. केसीको जीवन हरण गरेर समाजवादी सरकारको आयु थपिने पनि होइन । जसरी हुन्छ डा. केसीको स्वास्थ्य थप जोखिममा पर्नबाट जोगाउन तथा मागहरु सम्बोधन गर्न सरकारले छिटोभन्दा छिटो गम्भिर भएर प्रयत्न गरोस् । सरकारसँग माग राखेर अनसन बस्दाबस्दै नागरिकको मृत्यु भएमा सरकारको निधारमा कहिल्यै नमेटिने गरी कलंकित दाग लाग्नेछ जुन टिका लाउने मुर्खता सरकारले शायद गर्नेछैन । निकट भविश्यमा हामीले केपी ओली जस्तो प्रधानमन्त्री देशले एकैजना मात्र पावस्, गोविन्द के.सी. जस्तो पागल चाँही अरु सयौ पावस् भन्ने सुन्नु पर्ने छैन । तसर्थ, प्रधानमन्त्रीले नै सक्दो छिटो निकासका लागि तदारुकताका साथ पहल गर्नुहुनेछ भन्ने आशा छ ।
         
सवैले इमान्दरिपुर्वक आआफ्नो कर्तव्य निर्वाह गरौ । हामी जो हौ, त्यही धर्म निभाऔ । चाहे जनता हौ वा सरकार ।  
मेरो ब्रम्ह र मेरो चेतले बुझे अनुसार म यही भन्छु । अहिलेलाई यत्ति नै ।

२०७५ श्रावन १० गत्ते

वर्ल्ड कप २०१८

विश्व फूटबल जगतको पावर हाउस मानिने जर्मनीले विश्व कपमा राम्रो खेल्दाखेल्दै पनि गोल गर्न नसकेकै कारण लिग चरण पार गर्न सकेन । अर्जेन्टिनामा मेस्सी र पोर्चुगलमा रोनाल्डो जस्ता क्षमतावान खेलाडीहरु भए पनि समग्र टिमको संरचना हेर्दै उनिहरु सुरुदेखि नै दावेदार थिएनन् । स्पेनले विपक्षीलाई थकाउने, गलाउने, अत्ताउने र झुक्काएर गोल गर्ने टिकिटाका शैलीले २००८ र २०१२ को युरो कप तथा २०१० को विश्वकप जिते पनि अहिले त्यही परम्परागत शैली अपनाउदा खल्लो मन लिएर चाडै घर फर्किनु पर्यो । यसपाली पनि मेक्सिको, स्विडेन, कोलोम्बिया जस्ता राम्रा टिमहरु सधैं झै अभागी सावित भए । कोरिया र जापानले जित्नै पर्ने खेल गुमाए तर रोक्न समेत हम्मेहम्मे ठानिएको टिमलाई पराजित गर्दै सनसनी मच्चाएर एसिया अव युरोप र दक्षिण अमेरिकी मुलुकहरुको लेभलमा पुग्दै गरेको संकेत गरेका छन् । यस विश्वकपको मुख्य दावेदारको रुपमा हेरिएको ब्राजिलको टिम प्रविधिक रुपमा अव्वल हुँदाहुँदै पनि बेल्जियमसँग स्तब्ध हुँदै रित्तै आफ्नो देश फर्किन वाध्य भयो । आयोजक रसियाले आफ्नै घरेलु मैदानमा सक्दो राम्रो खेल्यो र क्वार्टर फाइनलसम्मको यात्रा तय गर्न सफल रह्यो । 

विश्वकप छनौटका खेलहरुमा राम्रो प्रदर्शन गरेका देशहरु नै सेमी फाईनलमा भिड्न आइपुगे । यि देशहरुबाट यस्तै प्रदर्शन गर्ने धेरै नै अपेक्षा गरिएको थियो र त्यो सत्य सावित गर्दै यहाँसम्म आइपुगेका पनि हुन् । अधिकांशको अनुमान इङ्ल्याण्ड र बेल्जियम फाईनल खेल्छन् भन्ने थियो किन कि यि दुवै टिममा प्रतिभाशाली युवा खेलाडीहरुले भरिपूर्ण थिए तर समुह चरणमै भिडेका यि टिमहरु विश्व कपमा प्रथम नभइ तेस्रो स्थानका लागि  पुन: मुकाविला गर्नुपर्यो । अव १९९८ को सेमी फाईनलिस्ट क्रोसिया र विजेता फ्रान्स २०१८ मा आएर पुन: फाईनलमा भिड्दैछन् । पुरै टिमलाई हेर्दा फ्रान्स केही बलियो जस्तो लाग्छ तर क्रोसियाले शतप्रतिशत खेल्न सकेमा कप उठाउने प्रवल सम्भावना छ । हरेक पोजिसनमा दुवै टिम सन्तुलित छन् र आआफ्नै बिशेषता रहे पनि फ्रान्सको बलियो पक्ष फर्वार्डहरु नै हुन् । यदी ग्रिजम्यान र बाप्पे लगायतले पाएको मौकामा गोल गर्न सके फ्रान्सलाई सजिलो हुनेछ । क्रोसियाको सवल पक्ष मिड्फिल्ड नै हो । यदी मोडरिक र राकाटिकले मिडफिल्डको कमाण्ड सम्हाल्दै चुस्त पासहरु निकाल्न सकेको खण्डमा फ्रान्सलाई धक्का दिदै निराश पार्न सहज हुनेछ । आजको खेलमा रेफ्रीको अन्तिम सिट्टीले नै फ्रान्सले आफ्नो जर्सीमा अर्को तारा थप्दै दुइ वटा तारा बनाउने हो वा क्रोसियाले पहिलो तारा सजाउन सफल हुनेछ भन्ने अन्तिम छिनोफानो गर्नेछ । जित्नेहरुले खुशी साट्दै अर्को जितको लागि तयारी गरून्, हार्नेहरुले खेलको नियम स्विकार्दै अझ मेहनत गरुन् । सम्पूर्ण खेलाडी र फ्यानहरुलाई रोमान्चक खेल र जितको शुभकामना छ ।

15th July, 2018

Wednesday, March 21, 2018

साक्षी

सौभाग्यले बाँचेकाहरु
भञ्ज्याङमा ठिङ उभिएर
सुइ-सुइ सुस्केरा हाल्नलाई हो र!?

ति बम र बन्दुकहरु
नक्कली थिए झै पनि लाग्छन
यत्रतत्र छरिएका लाशहरु
नलागेका होइनन पटक पटक

कहिले भयानक सपना झै
कहिले कम्प्युटरका खेल झै

अफशोच!
बेसहाराका खिन्न अनुहार हेर्दा
बिधुवा र टुहुराहरुको पिडा देख्दा
आफ्नै ह्रिदय सत्य लागेर आउछ ।

घर आँगनमै चल्यो
'सफाया' अभियानहरु
हाम्रै गाउँमा चलाए
'कर्डन एण्ड सर्च' अप्रेसनहरु
तर पनि जिउदो रहेको म 
लोकतन्त्रको बिउ वचाउनलाई हो कि!
स्वतन्त्रताको विरुवा उमार्नलाई होला!?

निरन्कुशताको विरुद्ध वोल्दा
आतंककारी भनेकै हुन
हिंसाको विरोध गर्दा
बुर्जुवा भनेकै हुन
भुमध्ये रेखाको मझदारमा ट्वाल्ल उभिएर 
जीवन मरणको हिसावमा रुमलिदै 
लुकिछिपी सास फेर्ने पशु त पक्कै हुँदै होईन ।

13th Nov 2017

स्याङ्याङ्, चाइना

Friday, November 24, 2017

चुनाव बारे

प्रतिनिधि सभाका लागि हाम्रो रोल्पामा प्रत्यक्षतर्फ बर्षमान पुन '. अनन्त', समानुपातिकतर्फ पूर्वसभामुख ओनसरी घर्ती '. उषा' प्रदेशसभा का लागि दीपेन्द्र पुन '. सिजल' तथा समानुपातिकतर्फ प्रदेशसभाका लागि कर्मलाल परीयार '. एमजीत' गायका क्षम उम्मेदवाररु हुनुहुन्छ नेपाली राजनीतिमा उहाँहरुको भिन्नै ईतिहास , सवै जना उत्तिकै त्याग गरेका समर्पित नेताहरु हुनुहुन्छ . अनन्त . उषा केन्द्रिय तहमा, . सिजल . एमजीत जिल्ला प्रदेशमा प्रतिभाशाली प्रभावशाली युवा नेत्रित्व भएकाले अहिले रोल्पामा उहाँहरु जस्तो क्षमतावान युवाहरुको विकल्प पनि देखिदैन हिजो हामीले कमरेड अनन्त, उषा, सिजल एमजीत बनाउन सवैले सकेको ताकत लगाएर सहयोग गर्यौ अब आज उहाँहरुलाई मत दिएर सेवा लिउने समय आएकोछ जंकोटको सम्पूर्ण भोट उहाँहरुलाई दिएको अवस्थामा भोलिका दिनमा हामीलाई शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, सामाजिक भौतिक बिकास लगायतका काममा आइपर्ने समस्याहरु समाधान गर्न पक्कै पनि धेरै नै सहज हुने विश्वास स्थानीय तहदेखी प्रदेश राष्ट्रिय स्तरसम्म एउटा मजबुत सन्जाल संपर्क पनि स्थापना हुनेछ, जसले गर्दा हाम्रा समस्याका सुनुवाई सहजिकरण चुस्त रुपमा हुनसक्ने सम्भावना रहन्छ राष्ट्रिय, प्रदेश जिल्ला स्तरमा स्थापित उम्मेदवारहरुलाई हामीले चुन्न पाउनु अर्को खुशीको कुरा पनि हो
उहाँहरु सवै जना जनयुद्धको ठुलो बलिदानी प्रसव पिडापछी जन्मिएका रगतले सिंचिएर हुर्किनुभएका नेताहरु हुनुहुन्छ युद्धका कठिन कालमा उहाँहरुलाई बचाउनका लागि आँफै मर्न तयार भयौ, हुर्काउन अनेक दु:खकष्ट भोक तिर्खा सह्यौ, आफुले छाक नखाइ-नखाइ खुवायौ, जाडोमा नओदी-नओदी न्यानो ओदायौ उहाँहरुलाई सक्षम पार्न थुप्रै दिनरात खट्यौ, धेरै पिडा ब्यहोर्यौ उहाँहरुप्रति रोसा हुदो हो आफ्नै परिवार आफन्त गुमाउनुपर्दाको पिडालाई पचाएर यती सजिलै सम्हालिन सक्थेनौ होला आफ्नो जीवन साथी अंगदान गरेर पनि गर्व गर्न सक्थेनौ होला हाम्रो माया निस्वार्थ निसर्त थियो भन्ने कसैलाई कुनै शंका छैन हिजो राज्यले बिभेद गर्यो, आवाज उठाउदा उल्टै दमन गर्यो किन कि राज्य हाम्रो जस्तो थियो हामीले पनि राज्यलाई आफ्नो नै ठान्यौ तर, अव हिजोको त्यो स्थिती बदलिएकोछ जनता राज्यप्रति बफादार राज्य जनताप्रति जिम्मेवार हुनुपर्ने समय भएकोछ राज्यको विभिन्न अंगहरुमा आँफै पनि सहभागि हुनैपर्ने बेला आएकोछ आज त्यही जनता राज्य बिचको पुल छान्ने अवसर पाउदा यसलाई आफ्नो अनुकुल सदुपयोग गरौ सिङो रोल्पालीले शान्ति, सुशासन, सम्रिद्धी एवम् सामाजिक न्याय समतामुलक समाजकै लागि मिलिजुली योगदान गर्यौ अब हाम्रो सामु त्यसको जबर्जस्त औचित्य पुष्टि गर्ने चुनौती उभिएकोछ यतिबेला नेता जनता सवैले बिगतमा रोल्पाको भुमिमा बगेका रगत आसुँहरुको कदर गर्ने क्षण आएकोछ हिजोका दिनमा रोल्पाली भएर आफ्नै घरमा सजिलो गरी बाँच्न पायौ अन्य कुनै ठाउँमा नै सजिलै बाँस पायौ रोल्पाली भएकै कारणले जताततै सधैं हेपियौ, हिंस्रक भनियौ, हेयको द्रिश्यले हेरियौ अव हामीले प्रमाणित गर्नैपर्छ कि हामीले नागरिक अधिकार मागेका थियौ मर्नु मार्नु रहर थिएन, बाध्यतामा पर्यौ हिंसा नभइ बिद्रोह क्रान्ति गरेका थियौ ध्वंस होइन, बिकास मागेका थियौ असमान व्यबहार अन्धकार जिन्दगीको बदला समानता सुन्दर भबिश्य चाहेका थियौ तसर्थ, हाम्रो परिवार आफन्तहरुको रगतलाई साक्षी राखेर सोचौं आफ्नो हृदयको दु: पिडालाई नभुलेर सोचौं अलिकती अतितका दयनिय दिनहरु सोचौं, अली बदी आउने उज्यालो दिनहरुलाई सोचौं हाम्रा भाइबहिनी छोराछोरीको शिक्षा, स्वास्थ्य उज्वल भबिश्यका लागि सोचौं सवैभन्दा आफ्नै जीवन खुशीको लागि सोचौं बिगत, बर्तमान भबिश्य सवै सोच्ने सहि समय यही नै हो अन्यथा, भोलिका दिनहरु पनि हिजोकै जसरी बिभेद अभावमा गुजार्नुपर्ने हुनसक्छ

२०६४ सालमा पहिलो पटक देशमा संबिधानसभा हुनु अघी पनि बिदेशबाट नै एउटा सार्वजनिक चिट्ठी लेखेको थिएँ अहिले फेरी एउटा आग्रह गर्दैछु हामी सधैं अरुकै कथित शासनमा पर्यौ आँफै शासन गर्ने तहमा पुग्नु टाढाकै कुरो रह्यो, छेउछाउसम्म पनि पुग्नै पाएनौ हामीलाई सत्ताको नजिक जान दिए आँफैले पनि कुनै भेउ नै पायौ तर अब आँफै शासक बन्ने, आँफै शासक छान्ने आँफै शासित हुने अवस्था आएकोछ एउटा टोल गाउँमा मात्र नभइ राष्ट्रिय स्तरमै पनि हामीहरु राम्रो परीणाम सहि निष्कर्ष ल्याउन बहस छलफल गर्न तयार हुँदैछौ देश जनताका बिरुद्ध हुने गलत काम रोक्नका लागि बिरोध पनि गरौ सच्चिदै सहकार्य गरेर अघी बदौ सवैजना एकजुट भएर हरेक घरमा चुल्हो बल्ने खालको अशल राजनैतीक संस्कार बसालौ नयाँ परम्पराको थालनी गरौ प्रत्येक नागरिकले अहिले निर्वाचनमा आफ्नो नागरिक अधिकार कर्तव्य निर्बाह गरौ खबरदारी गरेर बसौ उम्मेदवारहरु जनताको भोटले निर्वाचन जित्ने हुन्, आफ्नै बलबुताले स्वत: बदुवा भएको किमार्थ ठान्नु भएन जनप्रतिनिधिले जनताको अभिमतलाई सधैं सम्मान गर्दै जनतालाई गरेको प्रतिबद्धता पुरा गर्दै जानुपर्दछ जनमतको घोर अपमान हुने गरी जागिर खान मात्र गएको भ्रम पालेर बर्ष शहरतिरै अल हुने प्रब्रितीलाई तोड्नुपर्छ जनताले पनि आफ्नैलाई विश्वाश नगरि पराइको भर पर्नु भनेको आफ्नै खुट्टामा बन्चरो हान्नु सरह हुनसक्छ त्यसैले, यो कसैको पक्षमा चुनावी अपिल भन्दा पनि भोलिका लागि जे आवश्यकता देखेकोछु, त्यही भनिरहेको हुँ यसलाई जंकोट डाँडाको चौतारोमा गफ गरे जस्तै वा धापाल डाँडामा शितल मार्दै कुरा गरे जस्तै या कुनै धारातिर पानी भर्दाभर्दै सल्लाह गरे जस्तै जस्तै हो तर थोरै अर्थ , हाम्रो गाउँठाउँं, जिल्ला देशको भलाईका लागि सहि उम्मेदवारले चुनाव जित्न जरुरी , त्यो जिताउने शक्ति हामी जनताकै हातमा अवको निर्णय आवेगले नभइ विवेकले गरौ उचित उम्मेदवारलाई बिजयी गराऔ
जय नेपाल!
०७ मंसिर २०७४
23rd Nov 2017